Klimaatbeleid na corona: erop of eronder?

Hoe zal de klimaatstrijd er een jaar na de coronapandemie uitzien? Een vraag voor beleidsexperts en activisten, en eentje met enorme implicaties:

  • optimisten hopen dat corona het beste naar boven brengt in de maatschappij, inclusief politici, en dat de heropleving van het overheidsbeleid tijdens de pandemie (krachtdadig optreden, op basis van wetenschappelijk advies) een voorbeeld is om het klimaatprobleem aan te pakken
  • pessimisten vrezen het ergste, namelijk dat de haast om de zwaar getroffen wereldeconomie weer op poten te zetten, het klimaat weer uit de internationale agenda zal drukken, en dat radicaal-rechts juist de experten de schuld zal geven voor de pandemie

met een goede planning zou 2020 het jaar kunnen zijn dat de wereldwijde uitstoot piekt,
OF
we kunnen niet toestaan dat de remedie [zoals voorgesteld door deskundigen] erger is dan de kwaal

Optimisten

  • Naomi Klein: VIDEO: Coronavirus Capitalism — and How to Beat It (naomiklein.org 16/3/2020)
  • Bill Gates: corona en klimaat hebben allebei “innovatie en wetenschap nodig, en een wereld die samenwerkt” (cnbc, 31/3/2020)
  • Mark Maslin (klimatoloog, University College London): “we moeten deze nieuwe acceptatie van de dominantie van de overheid in ons leven benutten en nationale en mondiale economieën naar een duurzamere voetafdruk verplaatsen”(1)
  • Fatih Birol (chef, IEA): crisis is nu een “historische kans om [energie]investeringen een duurzamer pad op te sturen” (iea.org 14/3/2020)
  • Glen Peters (onderzoeksdirecteur, Climate Research, Oslo): “met een goede planning zou 2020 het jaar kunnen zijn dat de wereldwijde uitstoot piekt”(1)

Pessimisten

Reductie in CO2-uitstoot is tijdelijk, en niet massaal

  • Lauri Myllyvirta (Center for Research on Energy and Clean Air, Finland): steenkoolcentrales in China einde maart opnieuw “normaal”(1)
  • Breakthrough Institute, Californië: daling CO2-uitstoot in 2020 klein, waarschijnlijk tussen 0,5 en 2,2%, en dus “COVID-19 kost ons meer (klimaatbeleid)tijd dan ze oplevert” (breaktrough, 26/3/2020)

Politiek gezien vrezen pessimisten eerder een sprong achteruit in plaats van vooruit. De angst van het publiek, en wanhopige maatregelen van regeringen en bankiers om de economische groei te stimuleren zullen samen het politieke kortetermijndenken en het nationalisme opdrijven. De economische stimuli zullen de oude energie-intensieve en fossiele brandstofindustrie voortrekken, en groen licht geven aan de exploratie van natuurlijke hulpbronnen zoals regenwouden, waarschuwen de pessimisten.

  • Dieter Helm (energie-econoom, Universiteit Oxford): “het virus heeft een economische crisis veroorzaakt en mensen zullen minder bereid zijn om te betalen voor het redden van toekomstige generaties”
  • Covid-19: “We krijgen een glimp te zien van de dystopie waarin de groenen ons willen laten leven (spiked, 25/3/2020)

Dit pessimistische verhaal verwacht ook een gevecht om de “bureaucratie” te temmen door milieunormen te omzeilen of te elimineren. De “oorlog” tegen het virus zal de strategieën om andere existentiële risico’s zoals klimaatverandering aan te pakken, in de schaduw stellen.

  • Andrew Norton (denktank, Londen): “als de pandemie slecht wordt aangepakt, zuigt ze alle energie uit het overheidsbeleid”(1)
  • Martin Siegert (Grantham Institute, London): “biljoenen dollars uitgegeven voor business-as-usual… dan zullen we niet de financiële kracht hebben om te investeren in een koolstofarme toekomst”(1)

Hoe zien vroege herstelbeleidsmaatregelen eruit?

  • Verenigde Staten geven slecht voorbeeld:
  • China: economisch stimuleringspakket “vermeldt evenmin de klimaat- of milieuaspecten van stimuleringsmaatregelen.” En de laatste weken is er een opstoot in goedkeuring voor nieuwe steenkoolcentrales. Het enige goede nieuws is dat er ook een boom is geweest in de productie van zonnepanelen.(1)
  • Europa: meer optimisme, en vooral voluntarisme, volgens Nicolas Stern en Chris Hilson (Univ. Reading)

Wordt “groen” klimaatbeleid omgebogen naar -vooral- hernieuwbare energie?

14 gratis opinies van klimaat-sleutelfiguren

Coronavirus: What could lifestyle changes mean for tackling climate change? (carbonbrief, 31/3/2020)

 

De 7 “challenges” voor klimaatbeleid van Verisk (2)

1. COVID-respons verdringt klimaatactie
2. Kans om milieunormen te herbekijken
3. Emissies zakken, dus doelstellingen milderen?
4. Onzekere koolstofmarkten ondergraven emissiedoelstellingen
5. Investeringen in hernieuwbare energiebronnen afhankelijk van herstelbeleid
6. Klimaatprotesten blijven voorlopig “in hun kot”
7. Zakenreizen: begin van het einde?


(1) Zie het artikel Virus aftermath: Optimism or pessimism about its effect on climate change?, Fred Pearce in The Bulletin, 17/4/2020
(2) Verisk 16/4/2020

Als wij de bedrijven redden, moeten zij de planeet redden


Voor Bill McKibben, medestichter van de milieugroep 350.org, is de boodschap aan het Amerikaans Congres duidelijk: voor wat hoort wat. “Voor drukbezette congresleden die overwegen welke voorwaarden moeten gekoppeld worden aan noodsteun voor bedrijven, is hier het recept: laat elke reddingsoperatie afhangen van een formele belofte om de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen, en op korte termijn aan te tonen hoe ze dat denken te doen.

Zo zou men van de luchtvaartsector kunnen eisen dat ze radicaal het roer omgooien met efficiëntere toestellen, in plaats van bomen te planten. Of men zou eindelijk eens flink kunnen gaan investeren in hogesnelheidstreinen (de VS staat ver achter). Van de banken zou men kunnen eisen dat ze nu eens stoppen met investeren in fossiele energie, enzovoort.

Of Trump hier oren naar heeft, valt te betwijfelen maar voor een keer is er een stok: grandioze steunprogramma’s kunnen niet zonder steun van het Congres, waar de Democraten de plak zwaaien (al kan men zich afvragen of het slag van J Biden een haar beter is).

En er is een precedent: in 2008 eiste president Obama van de auto-industrie inspanningen om zuiniger wagens te gaan maken.

Lees hier McKibbens post bij The Newyorker – 20/3/2020.

 

Corona en klimaat: eenzelfde les?

Er is nu duidelijk iets niet in de haak in onze wereld, zo opent Paul Levy zijn post van 14/3/2020. Simpel gezegd: onze wereld is uit evenwicht, en we hebben hardnekkig de boodschappen genegeerd. Maar net als met terugkerende dromen wordt het steeds moeilijker de boodschappen te negeren, totdat ze catastrofale niveaus bereiken. De coronaviruspandemie laat ons duidelijk zien hoe flinterdun de scheiding is tussen een schijnbaar goed geordende en voorspelbare wereld, en totale chaos (even bij vermelden dat Levy een adept is van Carl Gustav Jung).

Wat Corona ons kan leren, is volgens Paul Levy dat de crisis mogelijk de barrière doorbreekt van de illusie dat we afgescheiden zijn van de anderen, van de omgeving, van de natuur.

Koralen vertonen rampgedrag, en bereiden zich voor op uitsterving

Ongelooflijk, en eigenlijk beangstigend rapport van een internationaal onderzoeksteam: koralen, kolonies van bloemdieren, vertonen momenteel een reeks dynamische overlevingsreacties die sterk gelijken op hun reacties tijdens de vorige uitstervingsgolf van 66 miljoen jaar geleden, toen o.a. de dinosauriërs verdwenen. De reacties bestaan onder meer uit een migratie naar diepere zeelagen, niet-symbiotische relaties met algen, meer solitaire vormen (of kleinere kolonies), en weerstand tegen koraalverbleking.

En hoe kwamen de wetenschappers dit te weten? Door vergelijking met fossielen: koralen laten namelijk een uitstekende afdruk na in de fossielen, zodat we vrij precies weten hoe ze zich gedroegen in het verre verleden. Fossiele koraalgegevens tot 250 miljoen jaar terug werden voor deze studie vergeleken met recent koraalgedrag.

De koralen schijnen zich voor te bereiden op een sprong over de uitstervingsgrens, terwijl wij mensen het pedaal nog wat dieper induwen
(onderzoeker David Gruber)

 

Hongerige ijsberen kauwen op kabels, eten elkaar op

Meer en meer ijsberen die elkaar doden en opeten. “Gevallen van kannibalisme onder ijsberen zijn bekend, maar wij zijn ongerust omdat dergelijke gevallen vroeger zelden voorkwamen, terwijl nu ze nu vrij vaak worden vastgesteld”. Als er te weinig voedsel is, zien we mannetjes die wijfjes met pups aanvallen.

Een deel van de toename is toe te schrijven aan een groter aantal waarnemingen, omdat meer mensen in het Noordpoolgebied werken of er doorheen varen (onder meer voor de oliesector), maar toch…  Oorzaken zijn het smeltende ijs en menselijke activiteiten die hun habitat afbreken, aldus Russische wetenschappers in een verslag op de wetenschappelijke nieuwssite phys.org. Tijdens het laatste kwarteeuw is het Noordpoolijs (gemeten aan het eind van de zomer) 40 percent geslonken. Wetenschappers voorspellen dat de ijsberen uiteindelijk niet meer op zeeijs zullen jagen, en noodgedwongen de kustgebieden en hooggelegen eilandenarchipels gaan opzoeken. Russen die in Noordpoolstreken wonen, slaan alarm over tientallen beren die de dorpen benaderen, en op vuilnisbelten op zoek gaan naar voedsel.

Lees het verslag bij phys.org 26/2/2020.

The Future We Choose: Surviving the Climate Crisis

Ex-VN-klimaatchef Christiana Figueres, die in 2015 nog het Akkoord van Parijs onderhandelde, pleit nu ronduit voor burgerlijke ongehoorzaamheid om het klimaat te redden. In een op 25/2 verschenen nieuw boek van haar met co-auteur Tom Rivett-Carnac The Future We Choose: Surviving the Climate Crisis schrijven ze verder “burgerlijke ongehoorzaamheid is niet alleen een morele keuze, het is ook de krachtigste manier om de wereldpolitiek vorm te geven.” Daarbij hoort een verwijzing naar wetenschappelijke literatuur over de impact van burgerpolitiek: in het verleden zijn ingrijpende politieke verschuivingen er vrijwel nooit gekomen zonder burgerlijke ongehoorzaamheid. Denk maar aan de SuffragettesGandhi, Martin Luther King, of Nelson Mandela.

It’s time to participate in non-violent political movements wherever possible

Figueres en Rivett-Carnac steunen daarom Extinction Rebellion (youtube) en de klimaatspijbelaars.

Bron: Forbes.com 24/2/2020.

Vernietigende kritiek

Het boek krijgt wel een vernietigende kritiek bij de kritische website vice.
Vice wijst er fijntjes op dat Figueres blijkbaar een zitje heeft in de adviesraad van het Italiaanse oliebedrijf Eni, en dat heeft zo zijn betekenis. Zo schrijft ze “Het helpt niet om bedrijven te bekritiseren als je niet echt achter de schermen kunt kijken om te begrijpen wat ze doen. We moeten zowel de bedrijven als onszelf rekenschap vragen”, aldus Figueres, “Dezelfde normen gelden voor iedereen.” Met andere woorden: niet teveel met de vinger wijzen naar Big Oil. En verder:

  • we kunnen beter optimistisch en vergevingsgezind blijven, in de geest van Nelson Mandela
  • iedereen is mee-verantwoordelijk, dus duurzaam consumeren, en je gedragen als burger
  • en ook niet te radicaal worden: Extinction Rebellion en klimaatspijbelaars zijn goed voor jongeren die om aandacht vragen, maar een “volwassen” klimaatbeleid moet aanvaardbaar zijn voor Democraten EN Republikeinen (!)

Als voorbeeld haalt Figueres de Bipartisan Climate Roadmap aan, een nationaal plan voor CO2-tarifering dat onlangs door de Climate Leadership Council werd vrijgegeven. De stichters van deze Council zijn onder meer…  BP, Exxon, Shell, ConocoPhillips, Total en Goldman Sachs. Figueres is een van de “Individuele Oprichters” van de Council.

Figueres pleit dus voor een klimaatplan dat niet te onvriendelijk mag zijn voor Big Oil, multinationals en miljardairs.
vice.com

Lees verder bij vice 27/2/2020. En redenen voor wantrouwen tegenover financiële klimaattarifering op rollingstone-blog over Goldman Sachs (2010).

Grootbank JP Morgan ziet bui hangen

JP Morgan, een van de grootste investeringsbanken in de VS (en volop verwikkeld in de fossiele industrie) zegt dat de klimaatverandering “een wereldwijde marktmislukking is, in die zin dat producenten en consumenten van CO2-emissies niet betalen voor de klimaatschade die ze veroorzaken.” Om dit te keren is, zo zegt de bank, een mondiale CO2-taks nodig, maar “dat zal niet zo snel gebeuren” vanwege de zorgen om jobs en concurrentievermogen.

De auteurs zeggen dat het waarschijnlijk is dat de [klimaat] situatie zal blijven verslechteren, misschien “nog erger dan in de IPCC-scenario’s”. Op microniveau verandert er wel wat in het gedrag van individuen, bedrijven en investeerders, maar dit is waarschijnlijk niet voldoende als de fiscale en financiële autoriteiten niet gaan optreden.

JP Morgan was een van de 33 machtigste financiële instellingen die tussen 2016 en 2018 een geschat totaal van 1,9 triljoen dollar investeerden in de fossiele brandstofsector. JP Morgan zelf investeerde 75 miljard dollar in de meest agressieve bedrijven in de oliesector (fracking, Noordpoolgebied).

In een reactie minimaliseert JP Morgan hun eigen rapport, maar ze ontkennen het ook niet. Lees het hele verhaal bij The Guardian 21/2/2020.

Conclusie: het topkapitaal weet drommels goed wat er aan de hand is, maar ook zij voelen zich kennelijk onmachtig om de chaos af te wenden. Het rapport is meteen ook een “schuldbekentenis”, misschien bedoeld om intern een beleidsverandering te beïnvloeden?

Leidt corona-virus tot financiële crash?

Crashes voorspellen is een riskante bezigheid: meestal krijg je immers geen (onmiddellijk) gelijk, maar wel het etiket “alarmist”. Nuttiger is het om niet te focussen op de waarschijnlijkheid van de voorspelling (als gok%), maar op de achterliggende mechanismen (als oefening), want die wijzen op kwetsbaarheden in het systeem.

Guggenheiminvestments volgt grosso modo deze redenering:

  • de mortaliteit van corona (COVID-19) wordt statistisch fout ingeschat: 1.370 overlijdens op 60.408 bevestigde gevallen, dat is dus 2,3%, veel minder dan de 9;6% van SARS, schrijven de kranten. Fout, zegt GGHI, als je een groot examen uitschrijft, met vier uursessies vanaf 8u00 tot 12u00, en in de 1e groep van 8u00 heb je 20 buizen en 80 geslaagd (=100), en van 8u tot 12u heb je in totaal 1.000 kandidaten, dan is het buis-percentage niet 20 tov 1.000 (2%), maar 20 tegenover 80 (25%). Bij COVID-19 dus 1.370 doden + 6.271 genezen, totaal 7.641, mortaliteit= 18%!
  • COVID-19 verspreidt zich veel sneller en is veel dodelijker dan SARS, en de aantallen zijn waarschijnlijk nog onderschat
  • een vaccin is nog niet voor morgen, en moet dan nog in honderdduizenden, miljoenen units gemaakt worden.

Wat heeft dit nu met de financiële wereld te maken?

De economische haperingen als gevolg van COVID-19 hebben uiteraard een impact op de olieprijzen, en vertragen de wereldeconomie. Intussen blijven aankopen van aandelen en obligaties boomen, zonder dat de kopers de prijs-per-stuk controleren, laat staan erover onderhandelen. Beleggers zwemmen in het geld (mogelijk gemaakt door de centrale banken), en kopen blindelings “obligatiepakketten” in plaats van individuele obligaties.

GGHI spreekt ronduit van cognitieve dissonantie bij de beleggers, en vreest voor een crash. De speculatiegolf loopt compleet uit de hand, en vroeg of laat loopt dat slecht af. Zo’n crash wordt doorgaans veroorzaakt door een externe gebeurtenis, en COVID-19 zou er zo een kunnen zijn.

Minder uitstoot: het negatieve gevolg van een positief gevolg

Een ander te verwachten “positief” gevolg van COVID-19 is de verminderde uitstoot, vanwege het terugvallen van industriële productie (en dus minder vraag naar olie, steenkool, enz.): de CO2-uitstoot van China is de afgelopen twee weken al met ten minste 100 miljoen ton gedaald, volgens een studie van Finse wetenschappers, gepubliceerd op 19/2/2020 (bron: phys.org). Natuurlijk zal de productie in de volgende weken opnieuw opgevoerdworden. Maar er is een addertje onder het gras: vermindering van pollutie vermindert ook het effect van global dimming, en dat kan juist een opwarmend effect geven (zie ook dit artikel).

Groene Zwaan: mainstream economen somber over catch-22

Voor economen is een zwarte zwaan (black swan) het schrikbeeld van een catastrofe (met financieel-economische gevolgen) die totaal onverwacht uit de lucht komt vallen. En met het klimaat verwachten ze nu een groene zwaan, even rampzalig, maar “groen” (nou ja…). Bovendien een catch-22.

Het rapport The green swan van de internationale bankiers van BIS/Banque de France zegt dat klimaatgebeurtenissen wel eens de volgende financiële crisis kunnen veroorzaken. En dat dit onmogelijk te voorspellen valt (in bankierslatijn …”that these risks pose a particular challenge to economists trying to model economic outcomes“). Een catch-22:

  • zelfs wij bankiers (!) zullen niet immuun blijven voor de sociale impact van klimaat, alleen al extreem weer kan grote financiële schade veroorzaken
  • een grondige transitie omslag van de economie zal zijn effect hebben op elk aandeel en onderdeel, dat gaan we er niet doorkrijgen zonder autoritair bestuur (in bankierslatijn “Such sacrifices may shock citizens and be difficult to administer in democracies.”
  • schuldenberg en ongelijkheid kunnen we nog aan, maar klimaat is een ander verhaal (in bankierslatijn “Debt, inequality and environmental damage are major issues for growth sustainability… However, one could argue that the first two are cyclical whereas the third is potentially structural.”)
  • vroeger konden we ons eruit werken met economische groei, maar als het klimaat roet in het eten gooit, dan wordt het linke soep (in bankierslatijn “if climate change makes a sustainable path forward for growth untenable, then our modern societal organization around this economic policy could be upended
Deutsche Bank;
The problem for the environmental lobby is that a world without economic growth may create a damaging backlash against such climate policies. Nevertheless, the problem with the status quo is that the irreversible damage to our planet will increase.”
On the one hand, modern civilization is screwed. On the other hand, modern civilization is screwed (slotcommentaar van Yahoo).
Vrij vertaald:
“Het probleem van een doortastende klimaattransitie is dat een wereld zonder economische groei kan leiden tot felle oppositie tegen een dergelijk klimaatbeleid. Maar het probleem met de status quo is dat de onomkeerbare schade aan onze planeet zal toenemen.”Slotcommentaar van Yahoo: Enerzijds is de moderne beschaving naar de knoppen. Aan de andere kant is de moderne beschaving… naar de knoppen, of… catch-22

Bronnen

 

IPCC 2000-2020: risico’s fel toegenomen

Climate tipping points — too risky to bet against– The growing threat of abrupt and irreversible climate changes must compel political and economic action on emissions.

Politici, economen en zelfs sommige natuurwetenschappers hebben de neiging om aan te nemen dat het overschrijden van kantelpunten in het aardsysteem (“tipping points”), zoals het verlies van het Amazoneregenwoud of de West-Antarctische ijskap, weinig waarschijnlijk en weinig onderzocht, laat staan begrepen zijn. Maar er is toenemend bewijs dat deze kantelpunten wel eens eerder dan gedacht overschreden zouden kunnen worden, en dat dit ingrijpende gevolgen zou hebben voor verschillende, onderling verbonden biofysische systemen. Hierdoor kunnen onomkeerbare lange-termijnveranderingen optreden.

Het artikel in Nature brengt een samenvatting van de dreigende overschrijding van deze kantelpunten, van de hiaten in onze kennis, en van mogelijke maatregelen. Verder worden de effecten van dergelijke grootschalige veranderingen onderzocht, hoe snel ze zich kunnen ontwikkelen en of we er dan nog wel controle over hebben.

De auteurs zijn van mening dat het besef van deze kantelpunten kan helpen om het klimaat tot een noodsituatie uit te roepen, in lijn met het koor van oproepen voor dringende klimaatactie, van schoolkinderen tot wetenschappers, steden en landen.

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) introduceerde het concept “kantelpunten” al twee decennia geleden, maar toen achtte men dergelijke “breuken” in het klimaatsysteem alleen mogelijk bij een opwarming van de aarde van meer dan 5°C boven het pre-industriële niveau zou bedragen. Maar in de twee meest recente IPCC Special Reports (2018 & 2019) wordt gesuggereerd dat kantelpunten zelfs tussen 1 en 2°C opwarming kunnen worden overschreden.

Als de huidige nationale toezeggingen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen worden uitgevoerd – en dat is een grote ‘als’ – zullen ze waarschijnlijk resulteren in ten minste 3°C opwarming, en dit ondanks het doel van het Akkoord van Parijs van 2015 om de opwarming tot “ruim onder 2°C” te beperken Sommige economen, ervan uitgaande dat klimaatkantelpunten zeer onwaarschijnlijk zijn (zelfs als ze catastrofaal zouden zijn), hebben gesuggereerd dat een opwarming van 3°C “optimaal” is vanuit een kosten-batenoogpunt. Maar als de kans op kantelpunten sterk toeneemt, dan moet de aanbeveling “optimaal beleid” in de klimaat-economische modellen bijgestuurd worden in overeenstemming met de recente IPCC-rapporten. En dat betekent: de opwarming beperken tot 1,5°C. Wat niet mogelijk is zonder noodmaatregelen.

  • het originele artikel in Nature (of hier een pdf-kopie)
  • persreacties: …

Van dit artikel werd een ontwerpvertaling Engels-Nederlands gemaakt via de gratis vertaaldienst reverso (prima alternatief voor goegel transleed).